नविन तामाङ, बेत्रावती नगरपालिका–१०
म चार वर्षअघि परिवारको सुखका लागि, आफ्ना मान्छेहरूको भविष्य राम्रो बनाउने आशाले वैदेशिक रोजगारीका लागि मलेसिया गएको थिएँ। आफ्नो गाउँ, आफ्नो घर, परिवार र आफन्त छाडेर परदेश जानु मेरो रहर थिएन। बाध्यता थियो।
घरमा केही राम्रो होस्, परिवारलाई दुःख नहोस्, छोराछोरी र आफन्तको जीवन केही सहज होस् भन्ने सोचेर मलेसिया गएको थिएँ। परदेशमा पसिना बगाउँदै मैले आफ्नै गाउँ र घर सम्झेर धेरै दिन बिताएँ। कहिले घर फर्किएर परिवारसँग बसौँला, आफ्नो ठाउँमा केही गरौँला भन्ने सपना मनमा थियो।
तर मैले चार वर्षअघि छाडेर गएको घरमा फर्किँदा अहिले मेरो लागि न घर छ, न परिवार छ, न त पहिले चिनेजानेको गाउँ नै बाँकी छ।
भोटेकोशीमा आएको बाढी र त्यससँगै आएको पहिरोले मेरो जीवनमा बाँकी रहेको सबै कुरा एकैपटक बगाएर लगेको छ। मैले वर्षौँसम्म आफ्नो भनेर जोगाएको घर, परिवार र गाउँको अस्तित्व नै अहिले मेरो आँखाअगाडि छैन। यो घटना सुनेपछि म बिहीबार राति यहाँ आइपुगेँ। परदेशमा हुँदा आफ्नो गाउँमा यति ठूलो विपत्ति आएको खबर सुन्दा मन थाम्नै सकेको थिएन। के भयो होला? परिवार कहाँ होलान्? घर कस्तो अवस्थामा होला? गाउँमा मानिसहरू सुरक्षित होलान् कि नहोलान्? यस्तै प्रश्नहरू मनमा खेलिरहेका थिए।
नविन तामाङ
तर यहाँ आइपुगेर आँखाले देखेको दृश्य मैले कल्पना गरेको भन्दा पनि भयावह थियो।
म अहिले मामा घर महभिरमा छु। आफ्नो घर भएको ठाउँमा जान्छु भनेर आएँ, तर त्यहाँ पुग्दा मेरो घर नै थिएन। घर भएको ठाउँमा अहिले कुनै संरचना छैन। जहाँ पहिले घरहरू थिए, मानिसहरू बस्थे, बालबालिका खेल्थे, परिवारहरू आफ्नो दैनिक जीवन बिताउँथे, अहिले त्यहाँ देखिने भनेको बगर मात्रै हो। वरिपरि हेर्दा पहिलाको गाउँ खोज्नुपर्ने अवस्था छ। आफ्नो घर कुन ठाउँमा थियो भनेर सम्झन पनि गाह्रो हुने गरी सबै कुरा बदलिएको छ।
मेरो मात्र होइन, यहाँ धेरै परिवारको अवस्था यस्तै भएको छ।
बेत्रावती नगरपालिका–१० मा झण्डै सय घरजति थिए। ती घरहरूमा मानिसहरूका सपना थिए, दुःख–सुखका कथा थिए, वर्षौँको मेहनत थियो। प्रत्येक घरभित्र एउटा परिवार थियो, परिवारसँग जोडिएका आशा थिए। कसैको छोराछोरी थिए, कसैका बुबाआमा थिए, कसैका श्रीमान्–श्रीमती थिए। सबैले आफ्नो जीवन आफ्नै तरिकाले चलाइरहेका थिए। तर एकाएक आएको बाढी र पहिरोले कसैलाई केही सोच्ने समय नै दिएन।
कसरी विपत्ति आयो भन्ने नै पहिचान गर्न नसक्ने अवस्था भयो।
हामीले यस्तो ठूलो विपत्ति आउँछ भनेर सोचेकै थिएनौँ। यदि अलि अगाडि नै सूचना पाएको भए, समयमै खतरा थाहा पाएको भए, सायद केही मानिसको ज्यान जोगाउन सकिन्थ्यो कि भन्ने कुरा अहिले मनमा आइरहेको छ। विपत्ति रोक्न नसकिए पनि मानिसलाई सुरक्षित ठाउँमा जानका लागि केही समय दिन सकिन्थ्यो होला। तर विपत्ति यति छिटो आयो कि जोगिने अवसर नै पाएनौँ जस्तो लाग्छ।
बाढीमा बेपत्ता नविन तामाङको परिवार
अहिले यहाँ फर्केर हेर्दा मनमा एउटै प्रश्न उठ्छ, समयमै खबर भएको भए के हुन्थ्यो?
म आफ्नो परिवारलाई सम्झन्छु। परदेश गएको मान्छे हुँ। चार वर्षसम्म परिवारका लागि भनेर मलेसियामा काम गरेँ। टाढा बसेर परिवारको भविष्यका लागि कमाएको थिएँ। घरमा फर्किएपछि सबैसँग बस्ने, आफूले कमाएको पैसाले घरपरिवारलाई केही सहज बनाउने सपना थियो। तर आज फर्केर आउँदा मेरो परिवार नै छैन। मेरो घर पनि छैन।
मेरो त केही छैन, कोही छैन।
यो कुरा भन्न जति सजिलो देखिन्छ, भोग्न त्यति नै गाह्रो रहेछ।
परदेशमा हुँदा आफ्नो गाउँको सम्झना आउँदा मैले घर सम्झन्थेँ। परिवार सम्झन्थेँ। आफू फर्केर जाने ठाउँ छ भन्ने विश्वास थियो। तर अहिले फर्केर आउँदा त्यो ठाउँ नै छैन। मलेसियाबाट चार वर्षपछि आफ्नै गाउँ फर्किएको मान्छेले आफ्नै घरको ठाउँमा बगर मात्रै देख्नुपर्ला भनेर कहिल्यै सोचेको थिइनँ।
आफूले कमाएको पैसा, आफ्नो श्रम र पसिनाले बनाएको घर मात्र होइन, घरभित्र भएका सम्झनाहरू पनि बाढीले लगेको छ। घर एउटा संरचना मात्रै होइन रहेछ। त्यसभित्र मानिसको जीवन हुन्छ, परिवार हुन्छ, दुःख–सुख हुन्छ, विगत हुन्छ र भविष्यको सपना हुन्छ। अहिले ती सबै कुरा एकैपटक हराएका छन्।
यहाँको अवस्था हेर्दा शब्दले बयान गर्न सक्नेभन्दा बाहिरको छ।
चारैतिर बगर देखिन्छ। पहिला घर भएका ठाउँहरू अहिले चिनिन गाह्रो छ। मानिसहरूका घर कहाँ थिए, कुन बाटो हुँदै मानिसहरू आउजाउ गर्थे, कुन ठाउँमा को बस्दथ्यो भन्ने कुरा सबै हराएको जस्तो लाग्छ। बाढी र पहिरोले केवल माटो र ढुंगा बगाएको होइन, यहाँका मानिसहरूको जीवन नै बगाएको छ।
अझ दुःखको कुरा, यस्तो अवस्थामा पनि यहाँ उद्धार र खोजीका लागि कोही आएको देखिएन। सरकारी तवरबाट पनि कोही आएको छैन। हामीले सरकारको मान्छे आउला, उद्धार होला, हराएका मानिसको खोजी होला भन्ने आशा गरेका थियौँ। तर अहिलेसम्म त्यस्तो अवस्था देखिएको छैन।
यहाँ खाने के? बस्ने कसरी? घाइतेलाई कहाँ लैजाने? हराएका मानिसको खोजी कसरी गर्ने? बाँचेका मानिसलाई कसरी सुरक्षित राख्ने? यस्ता आधारभूत प्रश्नको उत्तर पनि अहिले हामीसँग छैन।
यहाँ घाइतेको अवस्था नै छैन भन्ने जस्तो छ। भएका मानिसहरू सबै परे होलान् भनेर हामीले पनि माया मारिसकेका छौँ। आफ्ना मान्छेहरू जीवित होलान् भनेर आशा गर्ने ठाउँ पनि बिस्तारै सकिँदै गएको छ।
मेरो गाउँनजिक एउटा बच्चा भने भेटिएको भन्ने सुनेँ। बच्चाले कुनै प्रतिक्रिया नदिएको, तर ज्यान भने रहेको भन्ने खबर पाएको छु। अहिले उपचारका लागि अस्पताल लगिएको भन्ने सुनेको छु। त्यो बच्चाको आमा र हजुरआमा पनि बाढीमा पर्नुभएको भन्ने सुनेँ। एउटा सानो बच्चा मात्र जीवित भेटिनु र उसको आमा तथा हजुरआमा नरहनु भन्ने कुरा सुन्दा मन झन् भारी भएको छ।
त्यो बच्चाले अब कसलाई आमा भनेर बोलाउने? कसलाई हजुरआमा भनेर खोज्ने? उसको जीवनमा अब के बाँकी रह्यो? यस्ता प्रश्नले मन पोल्छ।
तर यो दुःख एउटा बच्चाको मात्रै होइन। मेरो मात्रै पनि होइन। यहाँ भएका सबै परिवारको दुःख हो। कसैले आफ्नो घर गुमाएका छन्, कसैले परिवार गुमाएका छन्, कसैले आफन्त गुमाएका छन्। कसैको घर छ भने पनि घरमा फर्केर जाने मान्छे छैनन्। कसैका मान्छे बाँचेका छन् भने बस्ने ठाउँ छैन।
हामीले यति ठूलो विपत्ति भोगेका छौँ कि अहिले दुःखलाई तुलना गर्न पनि सकिँदैन।
म परदेशमा हुँदा परिवारका लागि कमाइरहेको थिएँ। परिवारलाई केही राम्रो दिन सकूँ भनेर आफ्नो गाउँभन्दा हजारौँ किलोमिटर टाढा थिएँ। तर परिवारकै लागि भनेर परदेश गएको मान्छेले फर्केर आउँदा परिवार नै नपाउनु जस्तो पीडा के होला? मैले अहिले यही पीडा भोगिरहेको छु।
मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ, म किन त्यति टाढा गएँ होला? यदि म यहाँ भएको भए के गर्न सक्थेँ? परिवारलाई बचाउन सक्थेँ कि सक्दिनथेँ? यो प्रश्नको उत्तर मसँग छैन। तर मनले बारम्बार यही सोचिरहेको छ।
बाढी र पहिरोले हामीलाई एउटा ठूलो पाठ पनि दिएको छ। प्राकृतिक विपत्ति कहिले आउँछ भन्ने निश्चित हुँदैन। तर जोखिमको सूचना समयमै पाउन सकियो भने मानिसलाई सुरक्षित ठाउँमा लैजान सकिन्छ। हामीलाई अलि अगाडि नै सूचना आएको भए केही मानिसको ज्यान जोगिन्थ्यो कि भन्ने लाग्छ। विपत्ति रोक्न नसके पनि क्षति कम गर्न सकिन्थ्यो होला।
अहिले हामीलाई सबैभन्दा पहिले उद्धार र खोजी चाहिएको छ। हराएका मानिसहरूको खोजी हुनुपर्छ। बाँचेका मानिसहरूको अवस्था बुझिनुपर्छ। खानेकुरा, बस्ने ठाउँ र आवश्यक सहयोग तत्काल चाहिएको छ। सरकारी निकाय यहाँ आउनुपर्छ। बाहिर बसेर यहाँको अवस्था अनुमान गरेर पुग्दैन। यहाँ आएर आँखाले हेर्नुपर्छ । मानिसहरूले के गुमाएका छन्, कस्तो अवस्थामा छन् र अहिले उनीहरूलाई के चाहिएको छ भन्ने बुझ्नुपर्छ।
म अहिले आफ्नो घर खोजिरहेको छु। तर घर भेटिँदैन। परिवार खोजिरहेको छु। परिवार भेटिँदैन। आफूले चार वर्षअघि छाडेर गएको गाउँ खोजिरहेको छु। गाउँको ठाउँमा बगर मात्रै भेटिन्छ।
कहिलेकाहीँ लाग्छ, यो सबै सपना हो कि वास्तविकता हो?
मलेसियामा हुँदा सुनेको खबर र यहाँ आएर आँखाले देखेको दृश्यबीच धेरै फरक रहेछ। खबर सुन्दा ठूलो बाढी आयो भन्ने मात्रै लागेको थियो। तर यहाँ आएपछि थाहा भयो, यो बाढी मात्र होइन, मानिसहरूको जीवन तहसनहस बनाउने विपत्ति रहेछ।
आज मसँग गुमाउन बाँकी केही छैन। मेरो घर छैन। मेरो परिवार छैन। मेरो गाउँ पहिलेजस्तो छैन। तर म चाहन्छु, कम्तीमा अरू बाँचेका मानिसहरूले अब थप दुःख भोग्नु नपरोस्।
हामीलाई अहिले सहयोग चाहिएको छ। आश्वासन मात्रै होइन, उद्धार चाहिएको छ। हराएका मानिसहरूको खोजी चाहिएको छ। बाँचेका मानिसलाई खाने र बस्ने व्यवस्था चाहिएको छ। राज्यले हामीलाई देख्नुपर्छ, सुन्नुपर्छ र यहाँ आउनुपर्छ।
चार वर्षअघि म परिवारका लागि परदेश गएको थिएँ। आज परिवार गुमाएर आफ्नै गाउँमा फर्किएको छु। मैले परिवारको भविष्य बनाउन परदेशमा पसिना बगाएँ, तर प्रकृतिको एउटा प्रहारले मेरो विगत, वर्तमान र भविष्य सबै बदलिदिएको छ।
मेरो घर भएको ठाउँमा अहिले घर छैन।
त्यहाँ केवल बगर छ।
त्यो बगर हेर्दा मलाई लाग्छ, बाढीले माटो मात्रै बगाएको छैन, मेरो जीवन नै बगाएर लगेको छ।
र आज म यही बगरको किनारमा उभिएर सोचिरहेको छु, यदि हामीले समयमै सूचना पाएको भए, यदि उद्धारको तयारी भएको भए, यदि केही समय मात्रै पाएको भए, सायद आज यति धेरै परिवार यसरी रित्तो हुने थिएनन्।
अब कम्तीमा बाँचेका मानिसका लागि राज्यले समयमै काम गरोस्। यहाँको अवस्था देखोस्। हामीलाई बिर्सिन नदिनुहोस्।
किनकि यो बगरभित्र केवल ढुंगा, माटो र पानी छैन।
यहाँ सयौँ परिवारका घर, सपना, सम्झना र जीवन पुरिएका छन्।
प्रतिक्रिया