रसुवा । रसुवाको उत्तरी सीमावर्ती क्षेत्रमा बुधबार बिहान अचानक आएको भीषण बाढीले टिमुरे, स्याफ्रुबेँसीलगायतका क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। चीनको तिब्बततर्फबाट भोटेकोशी नदीमा एक्कासि ठूलो मात्रामा पानीको बहाव प्रवेश गरेपछि बस्ती, बजार, जलविद्युत् आयोजना, प्रहरी कार्यालय तथा अन्य भौतिक संरचनामा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ। घटनाको विस्तृत क्षतिको विवरण भने अझै संकलन भइरहेको छ।
रसुवाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरेन्द्र परियारका अनुसार बुधबार बिहान करिब सवा ९ बजेतिर तिब्बततर्फबाट एक्कासि ठूलो बाढी आएको सूचना प्रशासनले पाएको थियो। बाढी आउँदा रसुवाको सदरमुकाम धुन्चे आसपास भने ठूलो वर्षा नभएको र घाम लागेको उनले बताएका छन्। त्यसैले बाढीको वास्तविक स्रोत र कारणबारे तत्कालै यकिन हुन नसकेको उनको भनाइ छ।
तिब्बतमा हिमताल फुटेको आशंका
बाढीको प्रकृति असामान्य र अचानक देखिएकाले तिब्बततर्फ कुनै हिमताल फुटेको हुनसक्ने प्रारम्भिक आशंका गरिएको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागको बाढी पूर्वानुमानसम्बन्धी अधिकारीहरूले पनि वर्षाका कारण मात्र यस्तो आकस्मिक र ठूलो बहाव आएको नदेखिएकाले तिब्बतमा हिमताल विस्फोट भएर आएको हुनसक्ने सम्भावनातर्फ अध्ययन भइरहेको बताएका छन्।
विभागले घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन चिनियाँ अधिकारीहरूसँग समन्वय तथा भू–उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिर र अन्य प्राविधिक सूचनाको अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ। त्यसैले अहिले नै ‘हिमताल फुटेको पुष्टि भएको’ भन्नुभन्दा हिमताल विस्फोटको आशंका गरिएको र अनुसन्धान भइरहेको अवस्था रहेको स्पष्ट हुन्छ।
टिमुरे र स्याफ्रुबेँसीमा ठूलो क्षति
बाढीले टिमुरे र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रका बजार तथा बस्तीमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। स्थानीयका अनुसार बाढीको बहाव यति शक्तिशाली थियो कि हेर्दा कुनै बाँध फुटेर पानी आएको जस्तो देखिन्थ्यो।
टिमुरे क्षेत्रको भन्सार तथा बजार आसपास पनि बाढीले क्षति पुर्याएको प्रारम्भिक विवरण आएको छ। केही संरचना तथा सामग्री बगेको र बजार क्षेत्रमा व्यापक क्षति भएको बताइएको छ। तर बाढीको बहाव र सडक सम्पर्क प्रभावित भएकाले क्षतिको पूर्ण विवरण तत्कालै संकलन गर्न कठिन भएको प्रशासनले जनाएको छ।
बाढीले तीनवटा नेपाल प्रहरीका कार्यालयमा समेत क्षति पुगेको प्रहरी प्रधान कार्यालयबाट जानकारी आएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना तथा स्थानीय संयन्त्र परिचालन गरी अवस्था मूल्यांकन तथा उद्धारको काम अघि बढाइएको छ।
जलविद्युत् आयोजनामा पनि क्षति
भोटेकोशीको बाढीले रसुवाका जलविद्युत् आयोजनाहरूमा समेत गम्भीर असर पारेको छ। एउटा जलविद्युत् आयोजना बाढीले बगाएको तथा चिलिमेलगायतका अन्य आयोजनाका संरचनामा क्षति पुगेको स्थानीयको भनाइ छ।
जलविद्युत् आयोजनाका ड्याम, हेडवर्क्स, पहुँच संरचना तथा अन्य पूर्वाधारमा परेको क्षतिको विस्तृत विवरण प्राविधिक टोलीले स्थलगत निरीक्षण गरेपछि मात्र यकिन हुने बताइएको छ। यसका कारण प्रभावित आयोजनाको उत्पादन र सञ्चालनमा समेत असर पर्नसक्ने देखिएको छ।
उद्धारमा कठिनाइ, सेनाको हेलिकप्टर निरीक्षणमा
बाढीपछि प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा क्षतिको मूल्यांकनका लागि सुरक्षा निकाय परिचालन गरिएको छ। रसुवाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी परियारका अनुसार नेपाली सेनाको हेलिकप्टर प्रभावित क्षेत्रको निरीक्षणका लागि पठाइएको छ। बाढीले सडक तथा स्थलमार्गमा अवरोध सिर्जना गरेकाले कतिपय स्थानमा तत्काल पुग्न कठिनाइ भइरहेको छ।
अर्थ मन्त्रालयको उच्चस्तरीय टोलीले पनि टिमुरे भन्सार कार्यालय तथा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी खोज तथा उद्धार र आवश्यक अन्य काम अघि बढाइरहेको जनाएको छ। अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले, मन्त्रालयका सचिव घनश्याम उपाध्याय तथा भन्सार विभागका महानिर्देशक यमलाल भुसाल नेतृत्वको संयन्त्रले प्रभावित क्षेत्रका सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरिरहेको छ।
सरकारले सम्भावित थप उद्धार तथा राहतका लागि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाल प्रहरीलाई परिचालन गरेको छ। सम्भावित आपत्कालीन हवाई उद्धारका लागि हेलिकप्टरहरूलाई तयारी अवस्थामा राखिएको छ।
तल्लो तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता
भोटेकोशीमा आएको असामान्य बाढी त्रिशूली नदीमा मिसिएपछि त्यसको प्रभाव तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत पर्न सक्ने भन्दै उच्च सतर्कता अपनाइएको छ। रसुवा हुँदै नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनतर्फका नदी तटीय बस्तीलाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागले त्रिशूली नदीको बहाव बढ्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै नदी किनारमा रहेका बस्ती, घर, कृषि क्षेत्र तथा निर्माणाधीन आयोजनामा रहेका मानिसलाई तत्काल सुरक्षित र अग्लो स्थानतर्फ जान आग्रह गरेको छ। सहायक नदीहरूमा समेत पानीको बहाव बढ्न सक्ने भएकाले नदी तथा खोलाको किनारमा नजान भनिएको छ।
विभागका अनुसार बाढीको बहाव तल्लो क्षेत्रमा पुग्ने क्रममा जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले विशेषगरी त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्र र मुग्लिनसम्मका क्षेत्रमा उच्च सावधानी आवश्यक देखिएको छ।
तीन प्रमुख सडकमा आवागमन रोक
बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले पृथ्वी राजमार्ग, गल्छी–नुवाकोट–रसुवा–स्याफ्रुबेँसी सडक तथा मुग्लिन–नारायणगढ सडकमा आवागमन रोक्ने निर्णय गरेको छ। नदीमा थप बहाव आउनसक्ने जोखिम भएकाले सडक यात्रासमेत जोखिमपूर्ण हुनसक्ने प्रशासनले जनाएको छ।
यसअघि नै रसुवाका विभिन्न सडकखण्डमा बाढी तथा नदी कटानका कारण समस्या रहेको अवस्थामा बुधबारको आकस्मिक बाढीले यातायात तथा उद्धार दुवैमा थप चुनौती सिर्जना गरेको छ।
नदी किनारका बासिन्दालाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह
प्रशासनले भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदी किनारमा बसोबास गर्ने सर्वसाधारणलाई नदीको अवस्था हेर्न वा नदीमा माछा मार्न, नुहाउन तथा अन्य कामका लागि किनारमा नजान आग्रह गरेको छ। नदीको बहाव सामान्य देखिए पनि माथिल्लो क्षेत्रमा आएको पानीको थप लहर तलतर्फ आउनसक्ने भएकाले सावधानी अपनाउन भनिएको छ।
विशेषगरी नुवाकोट, धादिङ तथा चितवनतर्फ त्रिशूली नदी आसपासका बस्तीमा स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायले निगरानी बढाएका छन्। सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राखेर आवश्यक परे तटीय बस्तीका मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने तयारीसमेत गरिएको छ।
क्षतिको यकिन विवरण आउन बाँकी
बाढीको घटनापछि सामाजिक सञ्जाल तथा विभिन्न अनलाइन माध्यममा क्षति र मानवीय अवस्थाबारे विभिन्न विवरण सार्वजनिक भइरहेका छन्। तर प्रशासनले भने हालसम्म क्षतिको पूर्ण र आधिकारिक विवरण सार्वजनिक गरिसकेको छैन। प्रभावित क्षेत्रको भौगोलिक अवस्था, सडक अवरोध र सञ्चार तथा पहुँचको समस्याका कारण स्थलगत विवरण संकलनमा समय लागिरहेको छ।
त्यसैले अहिलेको अवस्थामा मानव क्षति, बेपत्ता संख्या वा क्षतिको आर्थिक मूल्यबारे पुष्टि नभएका विवरणलाई आधिकारिक तथ्यका रूपमा लिन नहुने देखिन्छ। सुरक्षा निकाय र प्रशासनबाट प्राप्त हुने अद्यावधिक विवरणलाई नै आधार मान्नुपर्ने अवस्था छ।
सरकारको चारबुँदे तत्कालीन तयारी
बाढीपछि सरकारले उद्धार र राहतलाई प्राथमिकता दिएको छ। सुरक्षा निकाय परिचालनसँगै विपद् व्यवस्थापन संयन्त्र सक्रिय पारिएको छ। तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सम्बन्धित जिल्ला प्रशासनलाई निर्देशन दिइएको छ भने सम्भावित हवाई उद्धारका लागि हेलिकप्टरहरूलाई तयारी अवस्थामा राखिएको छ।
यससँगै सम्बन्धित मन्त्रालय, जिल्ला प्रशासन, सुरक्षा निकाय, स्थानीय तह र विपद् व्यवस्थापन निकायबीच समन्वय गरी प्रभावित क्षेत्रको वास्तविक क्षति पहिचान, उद्धार तथा राहत व्यवस्थापन अघि बढाइएको छ।
अवस्था अझै संवेदनशील
रसुवाको उत्तरी सीमाबाट एक्कासि आएको ठूलो बाढीले स्थानीयस्तरमा मात्रै नभई भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत जोखिम बढाएको छ। बाढीको स्रोत र कारणबारे प्राविधिक अध्ययन भइरहेको तथा थप पानीको बहाव आउनसक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राखेर प्रशासनले उच्च सतर्कता अपनाएको छ।
हालको प्राथमिकता मानवीय क्षति हुन नदिनु, जोखिममा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नु, प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोली पुर्याउनु र क्षतिको यकिन विवरण संकलन गर्नु रहेको प्रशासन तथा सरकारको तयारीबाट देखिन्छ।
बाढीको कारण, मानवीय क्षति, प्रभावित परिवार, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य भौतिक संरचनामा भएको क्षतिको थप विवरण स्थलगत निरीक्षण र उद्धार टोलीको प्रतिवेदनपछि मात्र स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ। यो घटना विकसित हुँदै गएकाले आधिकारिक विवरण प्राप्त भएपछि तथ्यांक अद्यावधिक गर्नुपर्ने अवस्था छ।
प्रतिक्रिया